राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको स्वास्थ्य शिविर–विशेषज्ञले  भने – मृगौला फेल हुने  मुख्य कारण सुगर

२०७५ आश्विन २२, सोमबार २२:४८ मा प्रकाशित

गोविन्द खड्का

घो राही । ‘मृगौ लासम्बन्धी समस् या भएकाले  केही सो ध्नुछ भने  भन्नुस्, डाक्टर सावले  जवाफ दिनुहुने छ’– रो टरी क्लव अफ दाङका सनत श्रे ष्ठले  माइकबाट आव्हान गरिरहनुभएको  थियो  । कुर्सीमा बसे का कसै ले  पनि लामो  समयसम्म हात उठाएन । दुईजना डाक्टरहरु जवाफ दिन अगाडि तयार हुनुहुन्थ्यो  ।

SPONSORED

त्यसपछि डाक्टरहरुले  पालै पालो  आफ्ना भनाइ राख्नुभयो  । सबै  स् थानका शिविरहहरुमा सचे तनाका कार्यक्रम चलाउदै  आएको  मृगौ ला रो ग विशे षज्ञ डा. कल्पना श्रे ष्ठको  भनाइ थियो  । उहाका अनुसार मृगौ ला फे ल हुने  मुख्य कारण सुगर हो  । सुगरका बिरामीहरु करीव ५० प्रतिशतको  मृगौ ला फे ल भएको  हुन्छ । सुगर भएकाले  नियन्त्रण गराउन नियमित औ षधि खानुपर्छ ।

SPONSORED

‘को ही सुगर रो गी छ ?’ डाक्टरको  पहिलो  प्रश्न थियो  । त्यसमा तीन चारजनाले  हात उठाएर भएको  संके त गरे  । ‘को ही प्रे सरको  रो गी छ ?’– डा. श्रे ष्ठले  अकोर्  प्रश्न सो ध्नुभयो  । त्यसमा पनि त्यतिजनाले  हात उठाए ।

SPONSORED

औ षधि खानुभन्दा रो ग लाग्नबाटै  जो गिनुपर्छ । डाक्टरहरुको  भनाइ थियो  । पहिलो  कुरा मृगौ ला के  हो  भन्ने  जान्नुपर्छ । मृगौ लाले  रगतको  शुद्धिकरण गर्छ । काम नलाग्ने  तत्व टक्सिन पिसाव हु“दै  फाल्छ र ब्लडप्रे सर बढ्न दिन्न । हाम्रो  पिठ्यूतिर ढाडमा सिमी आकारका दुईवटा दाना हुन्छन् । त्यसै लाई मृगौला भनिन्छ । यसरी सरल तरीकाले  मृगौलाको  परिभाषा दिनुभयो  ।

रक्त अल्पता, सुन्निने , वाकवाकी लाग्ने  जस् ता लक्षण दे खिएपछि मृगौ ला फे ल भएको  हुन सक्छ । त्यसै ले  छ महिनामा  एकपटक जाच गराउनुपर्छ । विरामी भएर थलिएपछि मात्रै  अस् पताल जाने  हो इन । नियमित जाच गराउने  हो  भने  उपचारका लागि काठमाडांै  पनि धाउनुपदैर् न ।

‘मृगौ ला पूर्णरुपमा नबिग्रिएसम्म कुनै  पनि लक्षण नदे खिन सक्छ’– अर्का डाक्टर लुसन सिंहले  भन्नुभयो – ‘मलाई के ही भएको  छै न भनरे  हाइसुक्क बस् नुहुन्न । समय–समयमा जाच गराउनुपर्छ ।’

उहा“हरुका अनुसार जब खानपिनमा मन नलाग्ने , हलचल गनेर्  सक्रियता नआउने , आलस् य हुने  जस् ता समस् या देखिन्छन् मृगौ ला खराब भएको  शंका गर्न सकिन्छ । त्यस् तो  कुरा बिरामी जा“च गर्दा पुष्टि भएको  छ । उहाहरुका अनुसार सामान्यतः रगत जा“च गर्दा मृगौ लाको  अवस्था थाहा पाउन सकिन्छ । मृगौ ला ड्यामे ज भएको  मात्रै  थाहा हुन सक्छ । कुनै  लक्षण नदे खिई एकै चो टि ड्यामे ज हुन सक्छ । यति भने र व्याख्या गरे  पनि सहभागीहरु शान्त दे खिए ।

त्यसपछि प्रश्न गनेर्  पालो  तपाइहरुको  भने र खुला गरियो  । विमला नाम बताउने  महिलाले  प्रे सर अति लो  हुने  समस् या सुनाउनुभयो  । त्यसको  जवाफ मा डाक्टर कल्पनाले  प्रशस्त गे डागुडीको  झो ल, पानी खाएपछि ठीक हुने  जवाफ दिनुभयो  ।

लामो  समयदे खिकै  हो  भने  मुटुको  समस्या रहन सक्ने  डाक्टरको  भनाइ थियो  । तुरुन्तै  जा“च गराउन सुझाव दिनुभयो  ।

‘डाइलासिसबाट शुद्धिकरण गरे पछि किड्नी पहिले कै  अवस् थामा फर्किने  सम्भावना हुन्छ कि हुदै न ?’– एक ज्ये ष्ठ नागरिकले  प्रश्न गर्नुभयो – ‘कि बिग्रे को  बिग्य्रै  हो  । अकोर्  फेनैर्  पनेर्  अवस्था आउछ ?’ उहा“को  प्रश्नमा विभिन्न उपाय अवलम्बन गरे र थकित एवं उत्सुक सबै  बुझ्न सकिन्थ्यो  ।

‘डाइलासिसबाट मृगौ ला पहिले कै  अवस् थामा फर्किने  सम्भावना रहन्छ’– डा. श्रे ष्ठले  जवाफ दिदै  भन्नुभयो – ‘दीर्घरो गका कारणले  मृगौ ला फे ल हुने  समस् या ल्याएको  हो  भने  पहिले को  अवस् थामा नफर्किन सक्छ ।’ सहभागीको  अकोर्  प्रश्न थियो – ‘मृगौ ला फे ल भएपछि रगत बन्छ कि बन्दै न ?’ त्यसमा डाक्टरहरुले  जवाफ दिनुभयो – ‘मृगौ ला फे ल भएपछि रगत बन्ने  प्रक्रिया कम हु“दै  जान्छ । रक्त अल्पता दे खिन्छ ।’

‘सुगरको  औ षधि खान लागे को  १२ वर्ष भयो  । कहिले  बढ्ने  र कहिले  घट्ने  गर्छ । दे ब्रे  अंग दुख्छ के  गनेर्  ?’ सहभागीको  जिज्ञासा थियो  । नियमित औ षधिले  नियन्त्रण गर्नु भन्दा अकोर्  उपाय नभएको  जवाफ दिनुभयो  । मृगौ ला फे ल हुने  अवस् था आउन नदिन आग्रह गर्नुभयो  ।

मृगौ लाको  समस् या जताततै  भयावह दे खिएको  मृगौ ला रो ग विशे षज्ञहरुको  भनाइ थियो  । उहाहरुका अनुसार ६–६ महिनामा जचाउनुपर्छ । हरे क शिविरमा जनचे तनाका कार्यक्रम चलाउने  गरे को  डाक्टरहरुको  भनाइ थियो  ।

दुईदिने  बृहत स् वास् थ्य शिविरपछि राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानले घो राहीमा अन्त क्र्रियात्मक छलफल गरे र डाक्टरहरुले  रो ग लाग्नुभन्दा रो गको  बाटो  बन्द गनेर्  तरीका सिकाउनुभएको  थियो  ।